Một số vấn đề về đạo văn - Bài của GS Nguyễn Văn Tuấn - Biện pháp phòng tránh

Category: Blog Published: 30 October 2010
Hits: 21570

 

Bàn về đạo văn và phương pháp phòng tránh

Một tờ báo sinh viên trong nước có nhã ý hỏi tôi về chuyện đạo văn. Dưới đây là những trao đổi giữa phóng viên và tôi chung quanh câu chuyện thời sự này.  NVT

 

1. Trên bài viết ở Tia sáng, anh có nhắc đến một trường hợp đạo văn "toàn tập" mà anh gọi là chiếm đoạt công trình khoa học của người khác. Vậy theo anh, đạo văn có thể chia làm những cấp độ nào? Và có trường hợp nào mà có thể chấp nhận "đạo" ở mức độ nhỏ được không?

NVT: Đạo văn là vấn đề tế nhị, nên ít ai phân cấp đạo văn nặng hay nhẹ ra sao, nhưng trong thực tế thì có nhiều hình thức đạo văn.  Có hình thức sửa câu chữ của người khác mà không ghi nguồn có thể xem là “nhẹ”, nhưng cũng có trường hợp “nặng” như lấy ý tưởng và câu văn của người khác làm như của đương sự.  Lại có trường hợp “nặng” hơn là lấy số liệu của người khác làm như của mình.  Dù "nặng" hay "nhẹ", không có trường hợp đạo văn nào có thể chấp nhận được cả, vì đạo văn là một trọng tội trong học thuật.

2.  Đạo văn chỉ được tính trong trường hợp người viết không ghi rõ nguồn có phải không? Nếu vậy, chỉ cần bổ sung nguồn thì công trình đó sẽ không bị coi là đạo văn nữa?

NVT: Đạo văn được định nghĩa là sử dụng ý tưởng hay câu văn của người khác một cách không thích hợp, tức không ghi rõ nguồn gốc, đặc biệt là việc trình bày những ý tưởng và từ ngữ của người khác trước các diễn đàn khoa học và công cộng như là ý tưởng và từ ngữ của chính mình.  Ở đây, “Ý tưởng và từ ngữ của người khác” có nghĩa là sử dụng công trình hay tác phẩm của người khác, lấy ý tưởng của người khác, sao chép nguyên bản từ ngữ của người khác mà không ghi nguồn, sử dụng cấu trúc và cách lí giải của người khác mà không ghi nhận họ, và lấy những thông tin chuyên ngành mà không đề rõ nguồn gốc.  Nếu trích dẫn đàng hoàng thì không phải là đạo văn.

3.  Theo anh, cần dạy cho sinh viên ý thức không được đạo văn từ khi nào (tiểu học, trung học, đại học)? Anh có sáng kiến gì trong việc chống đạo văn ở Việt Nam hay không?

NVT: Khoảng 2 năm trước, cũng có người hỏi tôi câu này, và tôi trả lời rằng phải dạy ngay từ bậc tiểu học chứ không phải đại học. Ở Việt Nam ta (cũng như nhiều nước Á châu khác), học sinh có thói quen phải chép bài giống như bài giảng của thầy cô, và ai chép đúng được cho điểm cao. Nhưng đó có thể là một hình thức hay một "yếu tố nguy cơ" của đạo văn. Do đó, có thể nói rằng thói quen sao chép ở Việt Nam đã hình thành rất sớm, ngay từ bậc tiểu học. Cách đây không lâu ở Úc có xảy ra một vụ đạo văn tập thể, mà trong đó một loạt luận văn MBA của một nhóm sinh viên từ Mã Lai có dấu hiệu đạo văn, trường đại học rất ngạc nhiên và làm nghiên cứu để tìm hiểu tại sao họ lại đạo văn, và câu trả lời chung là họ cho rằng trích dẫn câu văn của thầy cô là bày tỏ lòng ngưỡng mộ và kính trọng thầy cô!

Mấu chốt của đạo văn là trích dẫn mà không ghi nguồn, hay lấy ý tưởng hoặc dữ liệu của người khác mà không đề nguồn. Ghi nguồn gốc ý tưởng, dữ liệu hay câu văn là một đặc điểm của văn hóa khoa học. Do đó, tôi nghĩ cần phải giáo dục học sinh và sinh viên về văn hóa khoa học, nói có sách mách có chứng. Sinh viên có quyền trích dẫn, nhưng phải ghi nguồn gốc rõ ràng.  Họ phải phân biệt sự khác biệt giữa đạo văn, viết lại, diễn giải, v.v… Bởi vậy, tôi nghĩ chúng ta cần phải thay đổi cách dạy học, và đặc biệt là dạy học sinh không nên đạo văn ngay từ bậc tiểu học.

 

4. Trong khi bình duyệt các bài báo khoa học, anh làm thế nào để đảm bảo những bài mình bình duyệt là không đạo văn (yêu cầu đối với những người bình duyệt bài báo khoa học)?

NVT: Không ai có thể đảm bảo những bài báo mình duyệt có hay không có đạo văn. Nhưng đối với những người có kinh nghiệm thì chỉ cần vài tín hiệu bất bình thường cũng có thể gây nghi ngờ. Cách đây chỉ 6 tháng, tôi phát hiện một trường hợp đạo văn khi bình duyệt một bài báo khoa học từ Trung Quốc.  Tôi phát hiện vấn đề khi thấy trong bài báo mà đa phần tiếng Anh không chuẩn nhưng có 3 đoạn văn lại rất “Tây”, nên tôi nghi ngờ. Sau khi kiểm tra, tôi phát hiện tác giả copy từ một bài báo đăng trên một tập san nhỏ vào thập niên 1980.  Bài báo dĩ nhiên là bị từ chối thẳng thừng.

 

Rất nhiều bài báo khoa học lọt lưới bình duyệt. Nên nhớ rằng các chuyên gia bình duyệt làm việc hoàn toàn tự nguyện (họ xem đó là một phụng sự cho khoa học), chứ không nhận một thù lao nào cả. Trong thực tế, nhiều chuyên gia bình duyệt không có thì giờ, và do đó họ chỉ chú tâm vào kết quả chứ ít khi nào để ý đến những câu chữ vốn có khí rất giống nhau giữa những bài báo. Và, hệ quả là có nhiều bài báo đạo văn lọt lưới bình duyệt. Tuy nhiên, không ai có thể lường gạt nhiều người trong một thời gian dài, nên bài báo đạo văn trước sau gì thì cũng bị phát hiện bởi cộng đồng khoa học. Đó là thế mạnh của công bố quốc tế, bởi vì khi bài báo đã công bố thì cộng đồng khoa học có dịp “xăm xoi” bài báo, và đó chính là cơ chế “thử lửa” của một công trình khoa học. Nếu luận án hay bài báo không được công bố quốc tế thì rất khó mà phát hiện đạo văn hay sai sót trong luận án.

 

xahoihoctap.NET
Author: Social Learning Network
About: Teaching resource - the 1st Vietnamse Portal in Metallurgy and Materials Technology. Cổng thông tin về lĩnh vực luyện kim và kỹ thuật vật liệu. Lĩnh vực chủ chốt: gang trắng Cr cao, thiêu kết xung điện plasma, xử lý nhiệt, tự động hóa trong luyện kim, luyện kim phi coke, động học hoàn nguyên Oxit sắt.

Donate

Donate using PayPal
Amount: